32 minutes, 52 seconds
-6 Views 0 Comments 0 Likes 0 Reviews
(Sang Hnin and the Zotung People: Life, Mission, and the Dating of His Arrival)
Khamh Bawi Lian (Ph.D Candidate, USA)
"Nae kya Pachia bya ae la hopah oh paw te nanning ae la cciakhae oh paw kha la ning nan oh"
(Hebrews 13:7)
Byalamaw
Zotung minphuin Khriccaw lan masatou tangnaw kong phongpaw ho vae ze, a kong tyty ho bia a thuapaw tuh sayaci Sang Hnin nynh a thua. Pawtecize, Zotung minphuin lungkhu Pachia thehooypaw bya thae zah masatou Khriccaw lan tang zah, Baptistma masatou a ing tou paw Paaw Khua Ming kha Pachia thehooypaw bya a hopatu te Khriccaw lang a palehtu athua keiccu nynh a thua. Tuhlae a pia ze, Zotung Baptist Association nyh zemah siainn sazaeci lu kheit a thuapaw "Missionary" min pya te phu-enaw a tah hae paw cungccaw lu kheit athua keiccuze zemah athua.
Thuasalamah, sethaw mino pataepi nyh sayaci Sang Hnin kong lante nynaw te thaenaw myarya a zya ung. Sazaeci Sang Hnin Lungngo khua athuanaw te Lungngo khua thehooypaw bya a phynaw Kum (100) ccingnaw poi zemah 2027 kum kya, Lungngo khua tua lante paccyngku a thua vae. Atu hynh, phongpaw ho nin kum zemah athua. Tukeiccuze, e ccanaw kya tuh sazaeci Sang Hnin tuh hong mou, paw cyihpaw mou, pawkeiccu mou Zotung minphuin nynh a phu a tee sah hae, cipaw kong tuh cawno hae halan research tua te kae zei.
Sang Hnin tuh mong mou?
Kum te ccyh myarya a sae vaepaw a thua keiccuze, sayaci Sang Hnin kong lante a ccawno hae nyh pataepi nyhkho vae khyh hae. A cihaan hae lungkhu ze, a nyh thya, a ho thya hua ngaw hae cite zyngpaw Paaw R. Zatu' te Nung T. Nawn? bya khianaw rae athua hae. Tuh-e a cihaan hae kyate nykhopaw, sazacci Sang Hnin kong tuh zacpi nyh nybua lan ze myarya a hooy cite ka tua paw khah ka nethong ry oh.
Sang Hnin tuh Sihmuh khua, Thlangtlangpe paw thua zah, Paaw No Tiam te Nung Sem
Hlia hae capaw nyh a thua. A phin min tuh Zaathang nynh a thua. Chin minphuin kungkhu ze
...................................................
1. R. Zatu tuh sazaeci Sang Hnin a uhpaw Rev. Van Lo a ccah paw thua zah, cathya mihhaw lukheih cite sawtuanaw a pyapaw hae nynh a thua.
2. Nung T. Nawn tuh R. Zatu a ccia nung nyh thua. Norway khuasahpaw nih athua.
Baebu siainn masatou lah kae buapaw te Pachia ryalaw kya masatou la thadyng bua vae paw, Rev. Van Lo a noitaw nynh athua. Uno lu (5) cih hac zah, lu (3) naw nynh a thua (Richard Zatu interviewed by Khamh B. Lian in 2026). "Surkhua nung te masatou innbyng lang tang hae zah, a zu tou nung nynh a chitaw koute zu bua a hoi ki.4 Masatou a zu te Paaw Siang Uk, Paaw Tin Nawl, Nung Soi Sung te Nung Ngun Bang a sah hae. Zu nin naw kya, Paaw Ca Moung a sah," cite Nung T. Nawn nynh a ho (T. Nawn interviewed by Khamh Bawi Lian, June 2026). A ccawhae zemah ryalaw a lepaw kyngpaw lan, Pachia nyh hythua a la pya hae, cite vaeccaw hae ryte bya ruakunaw kyate ka muih.
Sazaeci Sang Hnin kong kou tuase thyanaw lan, a uhpaw kong ccapyh kae zei tou sah. Mirah Bawipaw nynh "Bawi ccaw hae miakaw Haekhaw mission siainn kya ccaw ccakuh hae sah," te kaw a tho thyhte sazaeci Sang Hnin a uhpaw, Rev. Van Lo tuh Hackhaw Mission siainn kya ccaw a cca kuh. Tuin kyate, Khriccaw lan a tang. Carson siabawi nung nyh Baebu siainn kae lang ho pah zah, Rev. Van Lo tuh Rev. Sang Fen ryte Yangon, Insein kya umpaw "Burma Men's Bible School" kya Baebu siainn tuh 1920 kya a kae hae. Rev. Van Lo tuh kum pali a kae kou te 1924 kya Babu siainn a hooy te a thang sah. Tuin kyate, Dr. J. H. Cope nyh Pachia ryalawnaw kya ryalaw pya zah, Pachia ryalaw a lah vae ("Rev. Van Lo Tuanbia, " presented by Lai Com channel https://youtu.be/PDisj0ng6ps?si=OWDsGzlfdOAwuA-v.
Sazaeci Sang Hin Khriccaw lan a tangnaw kong te siainn a kaenaw kong tuh patae ny kho thua khyh. Bawi ccaw a thua keiccu a uhpaw Rev. Van Lo hawte ccaw paleh a la cca kuh bua vae cih, cipaw tuh tuase kho athua. Tuhawte, a uhpaw Rev. Van Lo mah Khriccaw lan paleh a lah tang vae paw te Insein Burma Men's Bible School kyate cia masatou rung zah, Pachia ryalaw kya a thadyng vae paw athua keiccuze, sazaeci Sang Hnin zemah Khriccaw lan paleh a la tang vae ngaw, cite ka zyng.° Sazaeci Sang Hnin hae mihpaw tuh langmaw Khuabawi athua.
3 Rev. Van Lo tuh Rev. Sang Fen hae ry te Chin minphuin lungkhu ze, masatou Baebu siainn a kae bua toupaw te Pachia ryalaw a lah bua paw nynh a thua. Baebu siainn Kum (4) ccing kae te Pachia ryalaw a lah paw nyh athua. Chin minhuin kya ze myarya sawtuapaw Rev. Dr. Sang Awi, Paaw Hrang Nawl, Paaw Richard Zatu hae mih paaw nih a thua.
* Sazaeci Sang Hnin a zu hae min hynh Paaw R. Zatu nynh thuasah, Nung T. Nawn nynh zemah
thuasah ny kho vae khyh. Malan ze, sazae Sang Hnin kong a zeipaw nynh ccungku khonaw zuaku lang paw a thua cih. Masatou a zu tuh Surkhua nung a thua.
› Burma Men's Bible School tuh American Baptist Foreign Mission Society nyh ram lungkhu Pachia nyh toupaw hae khah, Pachia ryalatu lan a tangkhonaw lang hae, capyanaw halan a thadyngsahpaw hae Baebu siainn nynh athua.
• Sazaeci Sang Hnin kong lante a tu lya a um hae paw a ccawnohae nyh zemah ccae rarih lan a ho khopaw hae um khyh hae. Sazaeci Sang Hnin kong lante malan "Sang Hnin Biography a zeitu (research) a tuapaw hae nynh oun muih kho hae ze tuh kou coin lante bua ny bua lang paw athua cih.
hawte, mih kalan maw te thyahawnaw paleh a la ccakuh hae. Pachia zemah palah la nyh tou vae hae zah, ccungccawhae nynh mah sawtuapaw innbyng nynh a la thua cih hae, cite muih lan a um.
Sazaeci Sang Hnin te Lungngo Siainn
Lungngo siainn tuh sazaeci Sang Hnin nynh Zotung ram lungkhu masatou rya haenaw te masatou thehooypaw a honaw nynh athua. Sazaeci Sang Hnin tuh Surkhua accozah siainn sazae lan a tangnaw kyate Zotung ram, Lungngo accozah siainn kalan a noe kuh. Lungngo siainn kong lante, Sazae Raw Phe nynh,
"Lungngo siainn (Primary school) tuh sazaeci Po Mang nyh January 14, 1927 kum kya masatou a lah hong. Sazaeci Po Mang tuh Lungngo siainn masatou sazae rya a hae paw nih thua," cite Lungngo siainn phongpaw kya a zei (Sazae Raw Pe, 2012)?
Lungngo khua siainn kya sazae ryahaepaw hae kong lante, Rev. Van Uk nynh zemah,
*1927 kum te Lungngo khua kya accozah siainn la um zah U Po Mang tuh sazae lang kum kheit a la um koute 1928-1931 cia sazae San Hning nynh bua la um zah Pachia phung la ho pya hae...," cite a zei (Rev. Van Uk,
2008).*
Tuh e ccaw thyh hawte, "sazaeci Po Mang tuh 1927 kya kum (1) lah um zah, Sang Hnin tuh 1928 kya nih a lah thua", cite zapi nynh kum saepi lah tua sei athua.
Thuasalamah, Lungngo Baptist Church nynh, "Zotung Christian Diamond Jubilee ccauh kya, Rev. Van Uk nynh a zeipaw "Lungngo Khriccaw Thokeinaw" kya ze, sazaeci Sang Hnin Lungngo siainn athuanaw kong (1928-1931) cite a zeikuhpaw khah kae la zei seipaw nynh athua, beih oun rulaepah oh," cite a ngia hae hate Zotung Baptist Association (ZBA) nynh sazacci Sang Hnin Lungngo siainn athuanaw kong tuh 1927 kum nynh athua cite ZBA-EC 89/23
.................................
7.' Sazae Raw Pe, "Lungngo Siainn Thonaw Phongpaw" Lungngo Middle School Kum (50) ccingnaw
Magazine, 2012, p. 19-20).
8 Rev. Van Uk, "Lungngo Khua Khriccaw Thokeinaw, " Zotung Christian Diamond Jubilee Magazine,
2008. ° Lungngo siainn kya umpaw 1927 Siaimuahae min ccazin pyanaw kya ze, Sazaeci Sang Hnin sethuh
a um keiccu, 1927 kum kya Sazaeci Sang Hnin Lungngo siainn athua vae cipaw oun muih chuipaw hae nih athua cih. Rev. Van Uk tuh siainn sazae athua khyh keiccu, a ryng a maw paw siainn record do lan paw myarya ru cih. Tukeiccu, kum a zei seipaw athua cih, cite zyng lang a um.
(22) byapaenaw te a rulae. '° Tuh-e kong tuh Rev. James Peng Shwe nynh zemah ZBA Mino Kum (50) ccinnaw Golden Jubilee Megazine kya, sazaeci Sang Hnin Lungngo a tenaw kong tuh Khriccawbu nynh ngia hawte 1927 kum cite rulae athua, cite phongpaw rulaenaw kong kya a ccaesah." ZBA nynh zemah "Sazaeci Sang Hnin tuh 1927 kum kya Lungngo siainn athua vae cite," phongpaw kya a nung.
Tukeiccuze, "sazaeci Sang Hnin tuh Lungngo siainn kya 1927 athua vae. A tu 2026 kya kum (99) a ccing vae," cipaw tuh ccawno hae nynh tyty syngtawku lang paw athua. Lungngo khua tuh Sazaeci Sang Hnin nynh Zotung ram lungkhu masatou siainn sazae ryalaw a haenaw te Pachia bya ccaci masatou a vuanaw nynh athua. Tukeiccu, sazaeci Sang Hnin te Zotung minphuin kong ho lan ze, Lungngo siainn tuh tyty ho bia lang paw nynh athua.
Sazaeci Sang Hnin te Rezua Siainn
Rezua siainn tuh sazaeci Sang Hnin nynh Zotung ram lungkhu vae nin naw ryalaw a haenaw te thehooypaw a honaw nynh thua. Sazaeci Sang Hnin tuh 1927 kum Lungngo siainn kya a thua lya, Rezua siainn kya sazae Zam Bik nynh a lah um. Sazae Zam Bik tuh Khriccaw thua zah, sia imua hae kya Pachia bya a ho. Thuasalamah, sazae Zam Bik kyate Khriccaw lan po tyngpaw a um cipaw ccaekia um khyh, cite batoi a um.l Sazaeci Zam Bik tuh 1931 kya Lungngo lan noe kuh zah, sazaeci Sang Hnin tuh Rezua Siainn lan a noe kuh. Sazacci Sang Hnin nynh 1931 kum lya Rezua siainn a kaehaepaw sia imua hae tuh Pachia bya te Pachia law kha bua a la ccapya hae. Thuasalamah, tuh lya Pachia bya a thachae paw tuh Khriccaw lan po tyng hae cipaw ccaekia muih kho thua khyh (Khe Bawi, 2008). !3
10 ZBA EC bya paenaw tuh, ZBA-EC 89/23(22) Lungngo Baptist Church nynh Lungngo khua Pachia
bya ccaci ccawnaw tuh 1928 kum cite phe kae zei sei zah, 1927 cite beih nae rulae pyathui nawlan oh cite ccawte oun nung hae paw tuh rulae pya thuasah cite bya kae pae.
11" Rev. James Peng Shwe, "ZBA Phungpaw kya-e Aseipaw Pinthuinaw, " Mino Kum (50) Ccingnaw
Golden Jubilee Magazine, 2025).
12 Sazaeci Zam Bik tuh Rezua siainn kya 1926 te masatou sazae ryahaepaw thua zah, Khriccaw a thua keiccu sia imua hae kya Pachia thehooypaw bya te law la ccapya hae. Thuasalamah, Sazaeci Zam Bik kyate Khriccaw lan po tyng lan tangpaw te Baptisma innpaw kon lante phongpaw ccauh kya zei kho lang paw
"ccaekia" tyngpaw um khyh. Sazae Zam Bik tuh Rezua siainn kyate Lungngo siainn kalan 1931 kya a noe kuh.
Lungngo khua kya sazae lang a tang lya zemah, Ccang Zaw te Tha Khung ry bungku te phong lah ho hae zah, Lungngo khua tuh Khriccaaw tuh takyh takyh lah lungthong vae, cite Rev. Van Ük nynh a zei (Rev. Van Uk,
"Lungngo Khua Khriccaw Thokeinaw; " Zotung Christian Diamond Jubilee Magazine, 2008).
13"(Khe Bawi, "Rezua Baptist Khriccaw Thokeinaw, " Zotung Christian Diamond Jubilee Magazine,
2008).
Thuasalamah, 1933 kum kyat uh Sazacci Sang Hnin nynh thehooypaw bya phynaw liate Rezua siainn a kachaepaw Paw Khua Ming te a bang hae tuh Khricaw lan a lah te hae. Tuh-e 1933 kum kya Khriccaw lan a lah te hae paw lungkhu ze, Khua Ming tuh a laku vaevui lite zyngnaw kya po lah tyng zah, 1934 kya Baptisma a la ing (Khe Bawi, 2008). Khua Ming nynh zyngnaw kya vaevui lite a tyngnaw keiccu sazacci Sang Hnin tuh Rezua siainn phongpaw te thuasah, Zotung minphuin masatou Khriccaw tangnaw phongpaw te thuasah a phiakuh thya leipaw nynh athua. Ccaw riatuhae nysah rypaw tuh sazacci Sang Hnin tuh athuanaw takyh siainn kya Pachia bya a phy cipaw nih athua.
Sang Hnin te Zotung Khriccaw
Sazaeci Sang Hnin tuh Lungngo khua (1927-1931) kya a um lya, Pachia bya a lah ho ci paw tuh Zotung Khriccaw phongpaw kyate tyty thaepaw nynh a thua. Tuh e kong Rev. An Sung (Hunglae), Rev. Van Uk (Lungngo), te Rev. Shwe Hre Lian (Rovaw) hae nynh zemah a zei hae.
Rev. An Sung nynh,
"Sayaci Sang Hnin Lungngo khua um Iyaze Pachia bya ho zah, a thae haepaw zyngtuhae Paw Za Tin te a ban hae hyh mah Pachia a zyng hae, thuasalamah tyn khyh hae," cite a zei (Rev. An Sung, "Zotung Khriccaw Thokeinaw Phungpaw, " Zotung Christian Diamond Jubilee Magazine, 2008, p. 4).
Rev. Van Uk nynh,
"Sazacci Po Mang ... koute .. sazae Sang Hing nynh bua la um zah, Pachia phong la hopyanaw hae liate .... U Za Tin tuh Khriccaw lang la um vae. Thuasalama, po la tyn kho khyh," cite a zei (Rev. Van Uk,
"Lungngo Khua Khriccaw Thokeinaw, " Zotung Christian Diamond Jubilee Magazine, 2008, p. 26).
Rev. Shwe Hre Lian nynh zemah, sazaeci Sang Hnin nynh 1927 kyate Lungngo khua Pachia bya a phynaw liate Za Tin te a banghae tuh Khriccaw lan a la te hae. Thuasalamah, Khuabawi hae te nungpaw hae nyh khenaw te kanaw pataepi a um keiccuze, Khriccaw lan po lah thadyng kho khyh hae," cite a zei' (Rev. Shwe Hre Lian, "The Beginning of Zotung Baptist Association and Mission Work (in Burmese)," CARD Silver Jubilee Magazine, 2023, p. 43).
E kya ccia riatuhae halan ho rypaw tuh "Sia imua hae nynh Pachia a thaenaw hae kum te Khriccaw lang po la tyng kho hae tou" cipaw thua lite "Sazaeci Sang Hnin tuh Lungngo siainn kya Pachia ccaci a lah vua," cipaw nynh thua. Tukeiccu, sazacci Sang Hnin Lungngo siainn kya 1927 kum la thua zah, Pachia thehooypaw bya ccaci Lungngo khua a la vuanaw tuh, a tu nin 2026 kum kya kum (99) a cih vae. Khuavae tuh kum (100) a ccing vae cih.
Sazaeci Sang Hnin tuh Lungngo te Rezua lan 1931 kum kya a noe kuh. Rezua siainn a thua te zemah Rezua sia imua hae kya Pachia bya bua lah ho pah hae. Tuh lya ze, siainn kachaepaw tuh Bawi Kung, Sa Rung, Ha Ting, Sui Le, te Bawi Sung nynh thua hac. Sazaeci Sang Hnin nynh Pachia bya te Pachia law khah a lah ccang pya hae. Thuasalamah, tuh lya ze, thehooypaw bya athae hacpaw sia imua hae tuh Khriccaw lang po lah tang loh khyh hae (Khe Bawi, 2008).'S
Sazaeci Sang Hnin nynh 1933 kum kya Rezua siainn a kachaepaw, Khua Ming (Tingsi), Vo Lung (Siangaw), Ccawe Taw (Thawlang), Kae Sung (Rovaw), Mung Khung (Langly), te Uk Swe (Siangaw/Raso)' hae tuh Pachia bya te law tuh bua la cca pya ki hae. Tuin lungkhu ze, Khua Ming tuh 1933 kya masatou Khriccaw lan te zah, Khriccaw tangnaw ccaekia a thuapaw Baptisma zemah Pau Za Kam ry te 1934 kum Falam khua kya, Dr. Cope nynh a ing sah.!?
Tukeiccuze, Chin Khriccaw phongpaw kya, Khua Ming tuh Zotung hae laku ze masatou Khriccaw lang a tangpaw (the first convert) cite syngtaw athua. Sazaeci Sang Hnin nynh thehooypaw hopyanaw liate Khua Ming tuh Zotung minphuin kya masatou Khriccaw lan te zah, tuipinaw (Baptisma) inn paw cite phongpaw kya ccy a thua. Tukeiccu, Khua Min nynh Khriccaw a tenaw 1933 kum tuh Zotung Khriccaw tangnaw athonaw cite ria thua zah, 2008 kum kya Zotung minphuin blyng te Zotung Christian Diamond Jubilee tuh Rezua khua kya tua a thua vae. Tuh-e kong lante Khe Bawi nynh,
14 Rev. Shwe Hre Lian, "The Beginning of Zotung Baptist Association and Mission Work (in
Burmese)," CARD Silver Jubilee Magazine, 2023, p. 43
15› Khe Bawi, "Rezua Baptist Khriccaw Thokeinaw, " Zotung Christian Diamond Jubilee Magazine.
2008.
16 Uk Swe tuh Raso paw thua zah, Siangaw lang lah noekuh zah, khuasahpaw nynh a thua. Tukeiccu, a
bang ccanaw kya tuh Siangaw cite na muih cih zah, a bang ccanaw kya tuh Raso cite na muih cih. Ccanin mawte a kyh paw nynh a thua.
17 (Rev. An Sung. "Zotung Khriccaw Thokeinaw Phungpaw, " Zotung Christian Diamond Jubilee
Magazine, 2008, p.4.
"Rezua ccungccaw hae nynh tuh ccyh (1933 kum) lya, Khriccaw lan a la te bua loh khyh hae zemah sazaeci Sang Hnin liate Rezua khua kya Pachia caci a po nin tuh 1933 te ria thua zah, 2008 kum kya hynh Kum (75) accin vae. Tukeiccuze, Rezua Christian Diamond Jubilee tuh Rezua khua kya February 1-2, 2008, nynh tua a thua vae, cite a zei.!
Rev. An Sung nynh zemah,
"Rezua sianginn kya 1933 kum Pachia bya a thae haepaw ccungccaw hae laku kya, Khriccaw lan masatou a tepaw Khua Ming tuh atunin cia tyn zah Pachia a zyng. A zyng takawnaw te kum (75) a cih vae, cite a zei (An Sung, 2008).
Tukeiccuze, sazaeci Sang Hin thehooy bya phynaw liate Khriccaw lan masatou tang zah, a laku vaevuinaw um lite a tyngpaw, Khua Min Khriccaw a tenaw kum tuh Zotung Khriccaw masatou tangnaw kum cite ria thua zah, Zotung Christian Diamond Jubilee tuh Rezua khua 2008 kum kya, tua te Zotung Khriccaw tangnaw (75) ccingnaw Diamond Jubilee syngtaw lung tuh Zotung minphuin nynh a bing hae.
Ccaw riatuhae nysah rypaw tuh sazaeci Sang Hnin nynh Rezua siainn kya thehooy bya a phynaw liate Zotung minphuin kya ze masatou Khriccaw athuapaw Khua Min tuh Khriccaw lan a te, cipaw nyh athua. Tukeiccuze, sazaeci Sang Hin te Zotung Khriccaw tangnaw phongpaw kya, ningkho lei langpaw ccungccaw nyh athua.
Thanaw bya
Zotung minphuin nynh Pachia thehooypaw bya cou bua khonaw lang, Pachia nynh a phuinphuin te laanpi oun hong pya. Haekhaw umpaw American Missionary hae khuakhanaw
.............................
18 Rezua siainn kya masatou sazae a thuapaw Saya Zam Bik siaimuahae khah Pachia bya te law a lah capya hae. 1931 kya Sazae Sang Hnin nynh thehooy a ho pya vae hae paw te 1931 kum kya Saya Sang Hnin thuasah, tuh lya siainn kaepaw Bawi Kung, Sa Rung, Ha Ting, Sui Le, te Bawi Sung hae khah Pachia bya law te a lah cca pya vae hae. Thuasalamah, Khriccaw lan po a tyng khyh keiccu thuasah Baptisma ingpaw a um khyh keiccu, saya Zam Bik se Kum 1927 te thuasah, sazaeci Sang Hnin a thua kum 1931, Diamond Jubilee tuh ria thua khyh. 1033 kum kya Rezua khua kya Pachia bya thae zah, vaevui lite zyngnaw kya tyngte 1934 kum kya Baptisma a ingpaw Paaw Khua Ming kyate nyh Rezua Christian Diamond Jubilee (Rezua Khua Pachia bya ccawnaw te Khriccaw phong tenaw) tuh ria athua. Rezua Baptist Khriccawbu tuh Paaw Vua Khe nynhBaptisma (tuipi ingnaw) kyate ria a thua. Rezua khua Khriccaw tangnaw kong zemah malan Research a tua rypaw halan myarya hooypaw research cakheih nih athua.
mang te Pachia ryalatu Rev. Sang Fen tuh kum 1926 kya Zotung ram lang masatou a saw. Lungngo khua, Tuilaw khua, Tingsi Khua, Rezua khua thua zah, Rezua te Hackhaw lan a ki." Tuin koute, Pacha nynh sazaeci Sang Nin tuh 1927 kya Lungngo siainn mang te Zotung minphuin kalan thehooy bya phutu lang bua a saw. Lungngo khua te Rezua khua siainn kya Pachia thehooypaw ccaci a vua. Sazaeci Sang Hnin nynh Pachia bya phynaw liate Zotung minphuin kya masatou Khriccaw lan te zah, a laku vaevui lite masatou Baptisma a law kuh paw cite Chin Khriccaw phongpaw kya syngtaw a thuapaw, te Zotung Minphuin nynh "Siabawi" min pya te phu-e tahpaw a thuapaw, Siabawi Paw Khua Ming hiinaw tuh Pachia byate a rulae. Tuinte tho zah masatou Zoutng minphuin zyngtuhae, nungpawhae te Pachia ryalatu hae nynh voelaw tuihaw teing te Zotung minphuin tuh Pachia bya awnaw kala oun la te khae hae.2
Zotung minphuin kalan Pachia thehooypaw bya masatou oun thuakhactu Rev. Sang Fen nynh Pachia bya ccaci a vuanaw 1926 kum kya te, a tu 2026 kum kya kum (100) a ccing vae. Zotung minphuin kalan lu ninnaw Pachia thehoypaw ccaci vuatu Sazaeci Sang Hnin nynh Lungngo siainn a thuanaw 1927 kum kyate, a tu 2026 kum kya kum (99) a cih vae. Zotung minphuin Khriccaw tangnaw tuh Khua Ming a rulackunaw 1933 kum kyate ria thua zah, a tu kum (93) a cih vae. Tukeiccu, Zotung minphuin kalan thehooypaw bya ccaci oun tekhaetupaw hae Rev. Sang Fen te sazaeci Sang Hnin tuh tyty syngtaw lang paw athua hawte Zotung minphuin khua takyh thehooypaw bya a pazaesaku masatou Pachia ryalatu hae zemah tyty ning li lang hae paw nynh athua.
Tukeiccu, Zotung minphuin kalan masatou thehoypaw caci a tekhaetu cite ninglinaw rae ze tuh Rev. Sang Fen tuh thehooypaw ccaci tenaw phongpaw kya ning li langpaw athua. Tuh hawte, sazaeci Sang Hnin tuh Zotung masatou Khriccaw tangpaw Khua Min hiinnaw a palehtu nih athua cipaw zemah ning li lan paw a thua. Tuh hawte, Lungngo khua kya sazaeci Sang Hnin nynh Lungngo khua Pachia thehooypaw bya ccaci a vuanaw Kum (100) ccingnaw poipi tua te
19. Rev. Sang Fen Interview Cassette Audio Record, February 13, 1985. Recorded by Sazaeci Lung Hu.
20. Zotung minphuin khua takyh lang Pachia thehooypaw bya a phutu, a pazaesaku hae te Khriccaw lan a tangsahtu masatou Pachia ryalatu nungpaw hae pataepi a um hae. Pawccecize, Rev. Sang Fen nynh vae nin kyalya nih Zotung ram thehooypaw ho lang khua a cung. Sazaeci Sang Hnin zemah Lungngo khua te Rezua khua kyalya nynh thehooy a ho. Zotung pyngpi Pachia thehooypaw bya oun ho pah zah, Khriccaw lan oun tangsatuhae tuh Zotung minphuin kya masatou Pachia ryalaw a la lahtou hae paw Paaw hae nynh thua hae.
Minmin kong zemah, research hooy te tua te phongpaw ccauh tho lang a ccangpaw nynh a thua. Tuh-lae a pia ze, Zotung minphuin lungkhu te minphuin ccapawhae kalan rammoh ryalaw a la lahhaepaw Pachia ryalatu hae zemah pataepi a um hae. Tuh-e hae kong zemah ccawnohae nynh research hooy te tua lang a ccangpaw nynh athua hac.
hythua lawku lang paw zemah myarya kaesy a hoipaw nynh athua. Zotung minphuin tongvaw Pachia thawccinaw myarya a le.
References
Khe Bawi, "Rezua Baptist Khriccaw Thokeinaw," Zotung Christian Diamond Jubilee Magazine,
2008.
Rev. An Sung, "Zotung Khriccaw Thokeinaw Phungpaw," Zotung Christian Diamond Jubilee
Magazine, 2008.
Rev. James Peng Shwe, "ZBA Phungpaw kya-e Aseipaw Pinthuinaw, " Mino Kum (50) Ccingnaw
Golden Jubilee Magazine, 2025.
Rev. Sang Fen Interview Cassette Audio Record, February 13, 1985. Recorded by Sazaeci Lung
Hu.
Rev. Shwe Hre Lian, "The Beginning of Zotung Baptist Association and Mission Work (in
Burmese)," CARD Silver Jubilee Magazine, 2023.
Rev. Van Uk nynh a zei (Rev. Van Uk, "Lungngo Khua Khriccaw Thokeinaw, " Zotung Christian
Diamond Jubilee Magazine, 2008.
Rev. Van Uk, "Lungngo Khua Khriccaw Thokeinaw," Zotung Christian Diamond Jubilee
Magazine, 2008.
Sazae Raw Pe, "Lungngo Siainn Thonaw Phongpaw" Lungngo Middle School Kum (50)
ccingnaw Magazine, 2012.
T. Nawn Interview by Khamh B Lian, June 2026.
R. Zatu interview by Khamh B Lian, June 2026.
ZBA-EC 89/23(22), ZBA EC Meeting Minute, 2023.